Վերջին օրերին հայտնի դարձած հայկական կառավարության որոշումների վերլուծության արդյունքում կարելի է եզրակացնել, որ Անկարայի և Բաքվի երկարաժամկետ նպատակները Հայաստանից ռուսական կապիտալի դուրսմղման առումով որևէ կասկած չեն հարուցում։
Այս հայտարարության հիմքում ընկած է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունը, թե հայկական երկաթուղու տնօրինումը ռուսական ընկերության կողմից խնդիրներ է առաջացնում հատկապես Հայաստանով տարանցման համար։ Նրա խոսքով՝ «շատ երկրներում՝ Արևմուտքում, Արևելքում, Հարավում և Հյուսիսում, կա կարծիք, որ Նախիջևանից հետո երկաթուղին չպետք է անցնի Հայաստանով՝ Ռուսաստանի կողմից երկաթուղու վերահսկողության պատճառով»։ Այս հայտարարությանը հաջորդեց «Հարավկովկասյան երկաթուղու» կառավարումը երրորդ կողմին փոխանցելու հնարավորության մասին առաջարկը։
Հարց է առաջանում, թե ո՞ր երկրներն են ցանկանում Հայաստանով տարանցում իրականացնել, բայց, հաշվի առնելով ռուսական կապիտալի առկայությունը, խուսափում դրանից։ Այս հարցին պատասխանելու համար անհրաժեշտ է դիտարկել հարցը մակրոռեգիոնալ և ռեգիոնալ կտրվածքներով։
Արևմուտքի կամ Կենտրոնական Ասիայի երկրների համար տրանսպորտային հաղորդակցությունը վաղուց է ապահովված Վրաստանի և Ադրբեջանի տարածքով, և այժմ էլ TRIPP-ի միջոցով փորձ է արվում դիվերսիֆիկացնել այդ երթուղին։ Իրանի դեպքում հնարավորությունն ուղղակի բացառվում է։ Իրանի և Վրաստանի փոխգործակցությունը նկարագրվում է որպես ռուս-վրացական տնտեսական դինամիկայի հետ կապված։
Այսպիսով, մնում են Թուրքիան և Ադրբեջանը, որոնց հեռահար նպատակները Հայաստանից ռուսական կապիտալի դուրսմղման մասով որևէ կասկած չեն հարուցում։
Այս հարցի վերաբերյալ իմ անձնական փորձառությունը վերաբերում է 2010 թվականի փետրվարին Ստամբուլում անցկացվող TRACECA աշխատանքային ժողովին, երբ ես ներկայացնում էի «Հարավկովկասյան երկաթուղին»։ Այդ ժամանակ Թուրքիայի ԱԳՆ ներկայացուցիչը, մեկ-երկու ճշտող հարց տալով նախագծի վերաբերյալ, ասել է․ «Այդ ամենը շատ լավ է, բայց եթե իսկապես ուզում եք ինտեգրվել ու դառնալ տարանցման գոտի, պետք է կառավարեք ձեր երկաթուղին առանց ռուսների»։
Ըստ իմ դիտարկումների՝ Անկարայի ռեգիոնալ պատկերացումներում ոչ միայն ոչինչ չի փոխվել, այլև վերջին տասնամյակում էլ ավելի է արմատավորվել ռուսական գործոնի բացառման սկզբունքը, ինչը հստակ արտահայտված է Թուրքիայի՝ մինչև 2053 թվականը տրանսպորտային զարգացման գլխավոր պլանում։
