Հունիսի 18-ին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) հրապարակել է իր առաջին որոշումը 2016 թվականի ապրիլյան քառօրյա պատերազմի հետ կապված գործերով։ Այս որոշումը ունի բացառիկ նշանակություն, քանի որ այն հենց դատական ակտ է, իսկ ոչ թե պարզապես զեկույց կամ հոդված, ինչը դարձնում է այն անհերքելի պատմական փաստ։
Այս հանգամանքն է այն, ինչ կարող է խարխլել Ադրբեջանի կողմից առաջ մղվող այն թեզը, թե ինքն իբրև զոհ է, իսկ հայկական կողմը՝ ագրեսոր։ Այս դատական ակտը կարևոր է նաև ադրբեջանական կողմի կողմից տարածվող ագրեսիվ հռետորաբանության ֆոնին։
ՄԻԵԴ-ի նման որոշումներ կայացնելը դժվարությունների ուղեկցվում է, հատկապես այն դեպքերում, երբ խոսքը վերաբերում է զինված հակամարտության ակտիվ փուլում տեղի ունեցած ռազմական հանցագործությունների։ Այս անգամ դատարանը ուղղակիորեն մատնանշել է Ադրբեջանի կողմից կատարված հանցագործությունների առկայությունը, ինչը ստիպում է ադրբեջանական կողմին ընդունել այս փաստը, անկախ նրանից, թե ինչքան է փորձում լեգիտիմացնել իր ռազմական գործողությունները։
Ես ենթադրում եմ, որ այս որոշումը կարող է դառնալ նախադեպ, և դրան կհետևեն այլ դատական ակտեր, որոնք վերաբերում են ակտիվ մարտական գործողությունների գոտում իրականացված դաժանություններին։ Այս որոշումը կասկածի տակ է դնում այսպես կոչված «Հայրենական պատերազմի» լեգիտիմությունը կամ 2016 և 2020 թվականներին «Ադրբեջանի գործողությունների ինքնապաշտպանական բնույթի» մասին հայտարարությունները, որոնք Ադրբեջանը փորձում է օգտագործել իրագործված ահաբեկչական գործողություններն ու ագրեսիվ պատերազմը արդարացնելու համար։
Հիշեցնենք, որ ՄԻԵԴ-ը սահմանել է, որ Ադրբեջանը խախտել է հայ զինվորի կյանքի իրավունքը և խոշտանգումների արգելքը, ինչի համար պարտավորեցրել է վճարել 90 000 եվրո փոխհատուցում զոհի հարազատներին։ Այս որոշումը համարվում է կարևոր նախադեպ 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմի զոհերի իրավունքների պաշտպանության համար ներկայացված բողոքների մասով։
