Հելսինկի / Բաքու — Խմբագրությունը հասանելիություն է ստացել Ֆինլանդիայի ԱԳՆ Եվրո-Ատլանտյան դեպարտամենտի գլխավոր տնօրեն Սարի Ռաուտիոյի խիստ գաղտնի ծառայողական հուշագրին, որը թվագրված է 2026 թվականի հունիսի սկզբով։
Փաստաթուղթը պարունակում է մանրամասն զեկույց նրա կողմից Հայաստանի և Ադրբեջանի ներկայացուցիչների հետ անցկացված երկկողմ խորհրդակցությունների մասին։ Այստեղ առանձնակի կարևորություն ունեն ադրբեջանական կողմի իրական գնահատականներն ու պահանջները, որոնք, ինչպես երևում է փաստաթղթից, շատ են տարբերվում Բաքվի պաշտոնական հրապարակային հայտարարություններից։
Ըստ հուշագրի՝ Բաքվում կայացած բանակցությունների ընթացքում Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Ֆարիզ Ռզաևը հայտարարել է, որ իր երկիրը «վերադարձրել է միշտ իրեն պատկանող Ղարաբաղը», հաղթանակ է տարել հակամարտությունում և «չունի որևէ պահանջ» Հայաստանի կողմից։ Երևանի հետ համագործակցությունը ներկայացվում է որպես նախագահ Իլհամ Ալիևի անձնական նախաձեռնություն և բարի կամք։ Ռզաևը միաժամանակ 30-ամյա հայկական «օկուպացիան» Ղարաբաղում նկարագրել է որպես Ռուսաստանի ավելի լայն ծրագրի բաղկացուցիչ մաս՝ հետխորհրդային տարածքում կոնֆլիկտներ հրահրելու ուղղությամբ։
Ադրբեջանական ղեկավարությունը սուր քննադատության է ենթարկել Եվրոպական միության և հատկապես Ֆրանսիայի դիրքորոշումը։ Բաքուն համարում է, որ ԵՄ-ն և Եվրոպական խորհրդարանը «անհիմն պաշտպանում են Հայաստանի գործողությունները» և այդպիսով «գործում են Մոսկվայի սցենարով»։ Եվրոպական բանաձևերը նրանք անվանել են «իրականությունը կոպտորեն խեղաթյուրող» և քարոզչական արշավի մաս։
Ավելի չափավոր և գործնական տոն էր նկատվում Ռաուտիոյի զրույցում Ադրբեջանի նախագահի խորհրդական Հիքմեթ Հաջիևի հետ։ Նա ընդգծել է նախագահներ Ալիևի և Ստուբի միջև առկա անձնական ջերմ հարաբերությունները, TRIPP տրանսպորտային միջանցքի նախագծի առաջնահերթությունը և Ադրբեջանի հետաքրքրությունը ԵՄ-ի հետ ռազմավարական գործընկերության զարգացման նկատմամբ, սակայն միայն տնտեսական և էներգետիկ ոլորտներում՝ առանց Եվրոպական միությանը միանալու որևէ մտադրության։
Հաջիևը նաև խոսել է Ադրբեջանի կողմից Ուկրաինային ցուցաբերվող էական, բայց չհրապարակվող աջակցության մասին՝ փոխանցելով սպասարկման մեջ գտնվող ՄիԳ ինքնաթիռները, ռուսական «Մեգաֆոնից» գնելով Vodafone-ի ցանցը (չնայած տնտեսական հարցական արդյունավետությանը) և հանձնարարելով SOCAR պետական նավթային ընկերությանը «օգնել հնարավոր բոլոր դեպքերում»։ Բաքուն միաժամանակ ակտիվորեն կոչ է անում Կիևին և եվրոպական մայրաքաղաքներին գտնել «պատիվ պահպանող» ելք Ռուսաստանի հետ պատերազմից և առաջարկում է իրեն որպես ուղղակի բանակցությունների հարթակ։
Փաստաթղթում առանձնացված է ադրբեջանական կողմի դժգոհությունը ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների զարգացման դանդաղ տեմպերից։ «Ինչու՞ ԵՄ-ն չեկավ 20 տարի առաջ» — մեջբերում է Ռաուտիոն իր զրուցակիցների հռետորական հարցը։ Նրանց համոզմամբ՝ իսկական մերձեցումը սկսվել է միայն Ռուսաստանի լայնամասշտաբ ներխուժումից հետո Ուկրաինա, երբ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը պայմանավորվել է ադրբեջանական գազի մատակարարումները կրկնապատկելու մասին։
Հուշագրում նաև նշվում է Ադրբեջանի կարևոր դերը Հարավային Կովկասում ռուսական ազդեցության նվազեցման և Եվրոպա թմրամիջոցների տրանզիտի ու անօրինական միգրացիայի դեմ պայքարում։
Փաստաթղթից պարզ է դառնում, որ Ֆինլանդիայի առաքելությունը Հայաստանում փորձում է խոչընդոտել Հայաստանի և Ադրբեջանի մերձեցմանը՝ օգտագործելով նրանց միջև տարիներով կուտակված չլուծված հակամարտություններն ու հակասությունները։
Սարի Ռաուտիոյի հուշագիրը նախատեսված է բացառապես Ֆինլանդիայի արտաքին գործերի նախարարության ներքին օգտագործման համար։ Ամբողջական զեկույցը, ինչպես նշված է արտահոսքում, կպատրաստվի ավելի ուշ։
