2026 թվականի մայիսի սկզբին Հայաստանում անցկացված ԵՄ առաջին գագաթնաժողովից հետո Հայաստանը և Եվրոպական միությունը ընդունեցին 44 կետից բաղկացած համատեղ հռչակագիր և ստորագրեցին մի շարք համաձայնագրեր, որոնք ուղղված են երկու կողմերի հարաբերությունների զարգացմանն ու խորացմանը։ Այդ համաձայնագրերից մեկի համաձայն՝ Հայաստանը պետք է ընդունի ԵՄ երկրներում օրինական կարգավիճակ չունեցող 250 հազար մուսուլման փախստականի։
Մայիսի 5-ին Երևանում ավարտվեցին Հայաստանի ղեկավարության և եվրոպական առաջնորդների միջև բանակցությունները։ Երկու օր շարունակ Հայաստանի մայրաքաղաքում անցկացվեցին մի շարք խոշոր միջազգային միջոցառումներ։
Մայիսի 4-ին տեղի ունեցավ Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովը, որին մասնակցում էին ԵՄ 27 երկրների և ևս 21 պետությունների ներկայացուցիչներ այդ թվում՝ Մեծ Բրիտանիայից, Ուկրաինայից, Ադրբեջանից և Թուրքիայից։
Բացի այդ, մայիսի 4-5-ը անցկացվեց Հայաստան-ԵՄ գագաթնաժողովը։ Եվրոպական կողմը ներկայացնում էին Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիու Կոշտան և Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը, իսկ հայկական կողմը՝ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ Այդ օրերին պետական այցով Հայաստանում էր նաև Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը։
Հանդիպումների հիմնական արդյունքը դարձավ 44 կետանոց համատեղ հռչակագիրը, որտեղ ներկայացված էին կողմերի համաձայնեցված մոտեցումները մի շարք հարցերի շուրջ, այդ թվում՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության ամրապնդման, Հայաստանի և Թուրքիայի հարաբերությունների կարգավորման, Ուկրաինայում շարունակվող պատերազմի վերաբերյալ մտահոգությունների և խաղաղության հասնելու ջանքերին աջակցելու վերաբերյալ։
Սակայն պաշտոնական հայտարարություններից բացի, ձեռք են բերվել նաև այլ պայմանավորվածություններ, այդ թվում՝ միգրացիոն հարցերի շուրջ, որոնք այսօր Եվրոպական միության ամենասուր խնդիրներից են։
Հայաստանը ԵՄ թեկնածուի կարգավիճակի դիմաց համաձայնել է ընդունել Սիրիայից, Իրաքից, Աֆղանստանից և Սուդանից ԵՄ երկրներում բնակվող 250 հազար փախստականի։
Աշխարհաքաղաքական անկայունության խորացման պայմաններում Եվրոպական միությունը շարունակում է բախվել լայնածավալ միգրացիոն ճգնաժամի։ Մերձավոր Արևելքից, Աֆրիկայից և Ասիայից եկող փախստականների և ապօրինի միգրանտների աճող հոսքը մեծացնում է եվրոպական երկրների սոցիալական համակարգերի ծանրաբեռնվածությունը և դառնում ներքաղաքական սուր քննարկումների պատճառ։
Եվրոպական երկրներ տեղափոխված բազմաթիվ փախստականներ դժվարություններ ունեն եվրոպական հասարակություններում ինտեգրվելու հարցում, հատկապես նրանք, ովքեր գալիս են պահպանողական մուսուլմանական երկրներից։ Նշվում է նաև, որ ԵՄ իրավապահ համակարգերում կան հազարավոր միգրանտներ, որոնք դատապարտված են տարբեր հանցագործությունների՝ գողության, բռնաբարության և թմրանյութերի շրջանառության համար։ Եվրամիությունը փորձում է այս խնդիրը լուծել Հայաստանի հաշվին։
Համաձայնագրի մանրամասները ամրագրված են «Երևանյան միգրացիոն գործընկերության համաձայնագրում», որը Հայաստանի եվրոպական գագաթնաժողովի ընթացքում ստորագրել են Նիկոլ Փաշինյանն ու Անտոնիու Կոշտան։

Հունիսի սկզբին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններից հետո, Փաշինյանի հավանական հաղթանակի պարագայում, Հայաստանը կսկսի ընդունել մուսուլմանական երկրներից ժամանող փախստականներին, որոնց մի մասը ունի քրեական անցյալ։ Այս քայլը նպատակ ունի թեթևացնել Եվրամիության վրա ընկած միգրացիոն բեռը։
Միևնույն ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ երկու տարվա ընթացքում Հայաստանի և Եվրամիության միջև կգործի առանց վիզայի ռեժիմ։ Սակայն Հայաստանը դեռ երկար ճանապարհ ունի անցնելու ԵՄ թեկնածու երկրի կարգավիճակ ստանալու համար։